Bay Tomas
/
>Apan maisip ba natong mga Filipino kadtong wala gayod modawat nga
katawhan sa tatak nga Kinatsila?/

Di bitaw. Maisip man sa uban, pananglitan mga langyaw, apan kon sila
mismo wala mag-isip niana nan lahi ilang kalibotan nga gipuy-an kay sa
panan-awsa langyaw.

/>Ang kasaysayan nga naa sa mga tulunghaan gisulat kasagaran sa mga
mananaog. Angayng suwaton kinig usab sa panan-aw sa usa ka bisdak kana
kon buot tang mobatig garbo sa atong kagahapon.

/Angay gyod suwaton usab sa panan-aw ug pinulongan sa Bisdak.
/ /
/>Nganong ihatag ta man ang atong pagbati sa kagahapon kon ang kagahapon
usa nga di nato makab-ot tungod sa pinugos nga pagtabon niini sa
hinampak nga mga tagawog.

/Kutay sa karon ang kagahapon, ingon nga atong mga paghandom, pag-ila sa
kaugalingon, sukaranan sa atong pag-ugmad sa kaugmaon, kay atong sugilanon,
may karon, may sinugdan, may paingnan. Asa man ta paingon kon tabonan ug
atngan ang atong dalan, ug kon papason sa kalimot ang atong sugilanon?
/
>Unsa ba gayong kulturaha ang buot palutawon niining konsepto sa pagka
Pilipino?/

Galutawlutaw bitaw nga kultura, kalandrakas ray agi. Ang klaro dili
inato, dili ato, wala gapanukad sa reyalidad sa mga bisdak kun mga lumad.

/>Sa laing bahin, mas midayeg ko sa ubang pundok-etniko. Wa sila
malupig. Nagpabilin ang ilang ngalan, ang ilang pagtuo, ang ilang damgo.
Sila ang atong maayong panag-ingnan. Ug kita sa atong pagka bisaya...
ambot lang./

Taas kog respeto sa mga lumad, sila akong maestro, sa ila ko gatuon,
gahatag pod sila kanakog paglaom nga makabaton og panumdom kon unsaon
pagpuyo nga tawo, suod sa isig kaingon ug sa kinaiyahan. Kay ako sa
akong pagkabisaya, gapauli pa. Sila sa ilang pagkalumad wala gani
mibiya sa puloy-anan.

Salamat bay Tomas, sa mga makahuloganong mga pangutana.

Sa gikaingon ko na, padayon ta sa atong pagkabisaya. Way makababag kun
makahikaw niini, gawas sa kaugalingon kon mao gyoy mobiya kun
mosalikway niini.
Sa laing bahin, isip dugang sa akong kailhanang Bisaya, ang kailhanang
pagka-Pilipino andam kong moangkon uban sa pag-angkon sa katungod ug
katungdanan sa pagtukod sa gidamgo nga kahiusahan niini. Tinuod ang
pagka-Pilipino bunga kini sa kahimtang karon sa atong kapuloan ug sa
kasaysayan sa Asya kun kalibotan, diin gibahinbahin ang mga yuta ug mga
utlanan, nga diin gihulma ang Nasod nga Pilipinas taliwala sa ubang mga
Nasod sa Asya, isip usa sa produkto sa kasaysayan sa kolonisasyon ug
dagan sa kalibotan sa maong siglo ug uban pang hinungdan. Bisan pa man,
mopadayon gihapon kog apil niini, sa pagdamgo sa kahiusahan niini.
Apan dili nako kalimtan ang reyalidad sa akong pagkabisaya nga akong
gipanukaran. Baroganan nako ang akong pagkabisaya, samtang moapil sa
pagkab-ot sa usa ka nahiusang Nasod sa Kapuloan, nga usa ka damgo pa
lamang. Kay damgo pa ni nga galutawlutaw sa kon unsang kultura nga
gipalutaw, nga unta matukod gyod kini sa reyalidad sa Yuta, sa kapuloan.
Nga unta mobarog ug matukod kini diha sa mga lig-on haligi sa mga
realidad sa nagkadaiyang lumad ug katawhan sa Yuta, sa ilang lig-on nga
pagkamao ug pagkatawo niining kapuloan. Dili angay putlon ang akong
haligi sa pagkabisaya, aron lamang moapil sa pagtukod sa puloy-anang
Nasod nga Pilipinas. Sa husto nga pagkasulti, kinahanglan lig-onon gyod
ang mga haligi sa mga lumad, lakip ang lahing Bisaya, kon buot makigsalo
sa damgo, aron sa pagtukod sa maong damgo, sa hiniusang Nasod sa
nagkadaiyang katawhan. Kini nga nasod alang sa kaayohan sa tanan ug sa
usag-usa nga katawhan. Kay kon dili makaayo ug makadaot hinoon, nganong
mag-apil apil pa man. May paglaom kun pagtan-aw ko sa kaayohan niini sa
ngadto ngadto. Angay sad gyod nga maghiusa diha sa usag-usa ug sa
kadaiyahan, aron malig-on ang kinatibuk-an ug makatagamtam ug kahiusahan
sa kadaiyahan, aron makatagamtam ug bag-ong ang-ang sa pagkamao ug
pagkatawo, nga may dugang kailhanan, may dugang nga sugilanon sa
kalambigitan. Abli ko sa ugma, sa dugang nga kailhanan, sa dugang nga
kahiusahan duyog sa huni sa nagkadaiyang pinulongan ug kultura natong
mga lumad, sa pakigsandurot sa uban, dili lamang akong kaugalingong nga
tribo kun lahi, apan abli usab ngadto sa uban ug ngadto sa kinatibuk-an,
basta lang magpabilin ang respeto sa akong kagikan, pagkamao ug
pagkatawo, kay ako sa akong pagkaBisaya, may sinugdan, may karon ug may
kaugmaon. Abli ko sa pagpadayon sa sugilanon sa pagkabisaya, nga tipik
sa kasaysayan sa maong sugilanon mao ang pakighiusa ug pakigsandurot sa
uban, sa mga kaigsoonang mga lumad niing magkasikbit nga kapuloan,
kauban sa binayloay sa patigayon, nga mga kaabay usab sa nahiagoman nga
pit-os nga kasaysayan, kasangga sa kainit sa pagbati sa pakigbugno sa
langyawng madaogdaogon. Aron ug alang sa pagpadayon sa sugilanon sa
Bisaya, ug sa nagkadaiyang mga Lumad, lig-onon ug panindoton ang mga
sugilanon sa tagsa-tagsa. Samtang lig-oonon ang tagsa-tagsa, lig-onon
ang kaugalingon kun kaugalingong lahi, aron sa pagtukod og lig-on nga
Nasod, sa sumpay nga sugilanon sa kahiusahan sa nagkadaiyang katawhan sa
kapuloan. Uyon ko ani. Lig-onon ang matag haligi aron sa pagpalig-on sa
nahiusang Nasod nga puloy-anan ug kapasilongan sa tanang katawhan sa
Kapuloang Pilipinas.


Padayon tag labyog-labyog sa duyan sa atong budayang Bisaya.

Kaabay,
Akoy
2008.01.15
> .
>
>