Karon o ang Kaugmaon?
( Suta sa Responsableng pagmina )

Mati City, Davao Oriental. Duha ka kumpanya nga nag "Joint Venture",
nga ana a karon sa kainit. Kini mao ang Bhpbilliton ug Amcor, ang
Amcor gusto buwagon na ang ilang pagka "Joint Venture", ug ang
Bhpbilliton gusto istoryahon usa aron maresulba pa ang maong issue.
Ang Amcor usa ka Filipino Chinese nga kumpanya nga nangita ug
pinanser aron ma "explore" ang lugar diha sa Magum, nakig MOA
o "memorandum of agreement" nananghid sa mga tribal leaders aron
mapadayon ang maong plano ug napadayon kini. Ang Bhpbilliton nga usa
ka Australian mining company nga isa sa pinaka dako nga mining sa
tibook kalibutan ang maong napili nga mo "explore" ug nahimo ang "
Joint Venture" sa duha ka kumpanya.

Ang Amcor mipili sa Bhpbilliton tungod sa kadako ug katakos ni ini
nga mo "explore" sa maong lugar, ug mao kini ang mi "finance" sa
tanang galastoon. Ang issue sa ilang pagbangi nag sugod sa miaging
tuig tungod sa mga akusasyon sa Amcor nga ang Bhpbilliton dugay pa
kayo mo mina, kanus-a pa kuno maka binipisyo ang kumunidad, ang
Amcor gusto na minahon ang maong lugar tungod sa ka taas na sa
presyo sa nickel sa world market. Matud pa sa Amcor, basin kuno sa
pipila ka tuig mubaba na ang presyo sa maong mineral, kinsa kuno ang
mag sakrepisyo? kundi ang kumunidad. Ang nickel maoy mineral nga
Makita diha sa maong lugar.Busa, ang Amcor naka desisyon nga sila
nalang ang mo mina aron maka income na ang siyudad.

Ang Bhpbilliton nag hupot nga dili nila I risk ang maong lugar,
mibuhat sila ug "Time Table" kun kanus-a mo mina, kini kuno naga
sugod sa "Exploration stage" nga "Prospect", "Concept study", "Pre-
feasibility study", "Feasibility study" unya ang construction aron
sa paga himoon nga processing plant alang sa mineral. Matud pa sa
Bhpbilliton nga ang paga buhaton nga planta, mabutang sa mapa ang
Mati sa kalibutan nga nag host ug Mega Project nga nagkantidad ug
1.5 billion dollars. Kini mag hatag ug higayon nga mo process sa
ubang nickel sa Pilipinas para dili na dalahon sa laing nasud, ug
electricidad ingon sa kadako sa Mt. Apo geothermal plant. Karon ana
a na kuno sila sa concept study stage kun asa naa na diha ang pag
determina sa diposito. Kini nga study matud pa sa Bhpbilliton adunay
mga eksperto, aron dili masera o ma preserba pa ang kinaiyahan,
matud pa nila nga ang pagtukod sa planta o ang pag mina dili basta
basta gikinahanglan kini ug igong panahon aron
mamahimong "successful" ang maong mina sa maong lugar.

Ang Amcor nag pasalig mo kita na ang siyudad kung sila na ang mo
mina aron ma ship na nila ang maong mineral sa dali nga panahon,
apan kini sukwahi kuno sa gi pirmahan nga MOA, nga dili puwede mo
palabas ug "Raw Materials" kun dili kini "Finished Product".
Ang Bhpbilliton nag palabas ug "Raw Materials" niadtong 2006 gitawag
kini nila ug "Bulky Sampling" aron masuta o ma assay ang maong
mineral ug mahibaw an ang grado sa "Nickel Deposit" sa maong lugar.

Ang maong "Bulky Sampling" nahimong usa sa akusasyon sa Amcor batok
Bhpbilliton kay kuno mikita na ang maong kumpanya(Bhpbilliton) sa
raw materials nga gipalabas padulong sa Australia. Ang Bhpbilliton
mipahayag nga kadto usa sa requirements nga paga sundon kung gusto
daw nato ug planta diri sa atong siyudad nga mamahimong "World
Class".Matud pa sa Bhpbilliton nga ang 60 tons nga "raw materials"
kun ibaligya, mukita na kini ug mga 1 million pesos, apan ang pag
biyahi paingon sa Australia aron didto ma process ang maong mineral
migasto sila ug mga 5 million tanan gikan sa mga permit hangtud sa
shipment, ang maong "Raw Materials" pag abot didto nahimo nalang ug
30 tons tungod kay na uga na kini. Ang pangutana sa Bhpbilliton nga
gi unsa nila pag income nga lugi pa gani sila sa pagbiyahi?.

Ang Bhpbilliton na ila tungod sa katakos nila sa pag mina, nahimo
sila nga no.1 sa tibook kalibutan sa pag supply ug nag ka lain laing
mineral, pipila ka mga minahan sa lain laing lugar sa kalibutan nga
nahimong successfull.

Ang Amcor nag akusa nga sa 2019 pa mo mina ang Bhpbilliton dugay pa
kaayo,
Ang Bhpbilliton miingon nga sa 2013 sugdan and construction nga gi
saad nila nga mo hire ug 4,000 ka trabahante diri sa atong siyudad
pag abot daw sa panahon, karon ang gina panghimo daw nila nag sige
ug pananom ug kahoy ug ang dako nila nga proyekto ang pagpananum
kuno ug mga mangroove sa atong mga baybayon, para sa umaabot nga
panahon. Kini mapatik sa ilang gina awhag ang "Zero Harm" o walay
kadaot.

Karon ang pangutana kinsa sa duha (Bhpbilliton ug Amcor) ang maayo
nga to-ohan? Ang Amcor nga nag huna huna para karon nga kita, o ang
Bhpbilliton nga nag huna huna para sa kaugmaon? Ikaw kaya ba nimo I
risk ang kaugmaon alang sa income karon? O magpaabot sa panahon para
sa kanunayong kalamboan. Huna hunaa una Bay, Karon o ang Kaugmaon?.