http://ostrog.blox.pl/2009/03/Pamiec-Wolynia-pamiec-Chelmszczyzny.html


http://www.irekw.internetdsl.pl/news/upload/fullnews.php?id=6097



Pamięć Wołynia, pamięć Chełmszczyzny


W tym roku przypada 65. rocznica ludobójstwa Polaków na Wołyniu i w
Małopolsce Wschodniej. Nie ma wątpliwości, że to, co tam się dokonało,
było zbrodnią ludobójstwa.

Tak zbrodnie zbrojnych nacjonalistycznych formacji ukraińskich na ludności
polskiej dawnych tzw. Kresów Wschodnich kwalifikuje zarówno polski kodeks
karny, jak i normy międzynarodowego prawa karnego. Wszak mordowano tam
Polaków, dlatego że byli Polakami. Mordowano, by wyniszczyć ich jako grupę
narodową, a demonstrowanym tak terrorem zmusić pozostałych do opuszczenia
terenów, które Ukraińcy uważali za własne.
Niewinnym ofiarom nieludzkich nieraz, zadanych ze szczególnym udręczeniem,
mordów należy się nasza pamięć i szacunek.


Historyk nie tylko powinien opisywać fakty, ale musi również podjąć próbę
ich wyjaśnienia. A wyjaśnienie nie jest możliwe bez wskazania przyczyn. W
działaniach ludzkich nic nie jest bezprzyczynowe. Poznanie przyczyny nie musi
nikogo usprawiedliwiać, ale przynajmniej coś wyjaśni, da jakąś naukę na
przyszłość. Bez zrozumienia przyczyn wydarzeń z naszej historii, także
tragicznych, nasza o nich pamięć sprowadzać się będzie do rytualnych,
niemal magicznych gestów – obchodów rocznic. Nie będziemy przez to ani
mądrzejsi, ani szlachetniejsi, ani bezpieczniejsi.

A wiec pamiętajmy, ale też spróbujmy szukać wyjaśnień. Nie rytualizujmy
swojej narodowej pamięci. To nic nie daje, a tylko zniekształca pamięć.
Przed pięciu laty, 10 lipca 2003 r., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wydał
oświadczenie “w związku z 60. rocznicą tragedii wołyńskiej”. Było to
oświadczenie mądre i piękne.

W sprawie tragedii wołyńskiej głos zabierali prezydenci Polski i Ukrainy:
Kwaśniewski i Kuczma, a także obecny prezydent Lech Kaczyński.
Dla niektórych środowisk to wciąż za mało. W tym roku projekt kolejnej
uchwały potępiającej zbrodnie na polskiej ludności kresowej w 65. ich
rocznicę złożył klub PSL. Poparły to środowiska kresowe. Czy jednak na
pewno trzeba, by co pięć lat Sejm wydawał kolejne oświadczenie w tej
sprawie?
Pochodzę z rodziny kresowej. W dzieciństwie, zanim byłem zdolny do
przeczytania czegokolwiek na ten temat, nasłuchałem się wielu opowieści o
bestialstwach “banderowców”. Bestialstwach, których ofiarami padli
przyjaciele i znajomi moich rodziców czy dziadków. Dziś, gdy przejeżdżam
przez Ukrainę i widzę kurhany i pomniki na cześć UPA, ogarnia mnie złość
i żal. Choć próbuję zrozumieć Ukraińców, do końca nie potrafię. Wiem,
że oni żyją białą legendą UPA. Formacji, która – jak powszechnie
uważają – walczyła za wolną Ukrainę. Walczyła dzielnie i z
poświęceniem. Dla nich mit UPA jest tak silny, jak dla niektórych Polaków
silny jest np. mit “Ognia” – bohaterskiego partyzanta z Podhala. Mit tak
silny, że wypiera poza świadomość jego niewinne żydowskie, słowackie, a
nawet polskie ofiary. Na Ukrainie Zachodniej mit UPA to taki zwielokrotniony mit
“Ognia”. Co na to poradzić? Naprawdę nie wiem. Chyba doraźnie nic. Trzeba
prowadzić badania historyczne, wciągać w nie historyków ukraińskich. No i
trzeba dać Ukraińcom czas, by dojrzeli do poznania i oceny całej prawdy o
UPA. Także naszej prawdy.

Będzie nam niewątpliwie łatwiej wymagać od Ukraińców, by spojrzeli w twarz
własnej historii, gdy sami będziemy umieli to zrobić. Gdy przyznamy, że
wobec Ukraińców po wojnie przyjęliśmy odpowiedzialność zbiorową. Gdy za
zbrodnie upowca z Tarnopolszczyzny czy Wołynia zapłacił wygnaniem w ramach
Akcji Wisła Łemko spod Gorlic czy Krynicy.

l proszę nie mówić, że to nie my, tylko Sowieci, komunistyczna, obca nam
władza. Oczywiście przeciętny Polak nie odpowiada za Akcję Wisła, nawet
jeśli życzliwie jej kibicował, a jego dzisiejszy wnuk nadal bezmyślnie
powtarza, że była ona wojskową koniecznością. Zapytajcie Łemków, tych
spod Gorlic i Krynicy, jak traktowali ich przez lata polscy przesiedleńcy z
Kresów, z którymi przyszło im żyć na “ziemiach odzyskanych”, jak
traktowały ich polskie władze lokalne, jak opisywano ich w literaturze PRL
(jak choćby w “Łunach w Bieszczadach” Gerharda), pokazywano w filmie (aby
przypomnieć tylko takie jak “Ogniomistrz Kaleń” czy “Zerwany most”).
W tym roku mija okrągła, 70. rocznica zburzenia przez Wojsko Polskie na
polecenie władz administracyjnych stu kilkudziesięciu cerkwi prawosławnych w
województwie lubelskim, głównie na Chełmszczyźnie. Ten niewątpliwy akt
barbarzyństwa, motywowany głupio pojętą polską racją stanu, niszczący
cerkwie byli bowiem przekonani, że w ten sposób umacniają polskość tych
ziem, będący wciąż niezaleczoną traumą polskich wyznawców prawosławia,
znany jest poza nimi może jedynie garstce historyków. Ogół wykształconych
Polaków słucha o tych wydarzeniach z niedowierzaniem.
Rzecz nie w tym, by teraz za ten akt przepraszać dzisiejszych prawosławnych,
by ścigać i potępiać jego inicjatorów i wykonawców, z których zapewne
żaden już nie żyje. Rzecz jedynie w tym, by fakt ten przypomnieć, zło
nazwać złem i pokazać, do czego może prowadzić przekonanie rządzących o
ich nieomylności, o monopolu na wyczucie racji stanu, przekonanie, że cel
uświęcać może środki. W ten sposób damy historii szansę, by była
nauczycielką życia i mistrzynią polityki.
Gdy będziemy mieli dość moralnej siły, by zmierzyć się ze swoją
historią, całą historią, będziemy mieli większe prawo wymagać tego od
naszych sąsiadów.

Jan Widacki


Przegląd Prawosławny, nr 31 (449) 2008 r.





[Non-text portions of this message have been removed]